Veilig Thuis en de Meldcode: Signaleren en Handelen bij Geweld | Kennisbank

Wat is Veilig Thuis?

Veilig Thuis is de regionale organisatie waar iedereen terecht kan met vermoedens van huiselijk geweld en kindermishandeling. Veilig Thuis geeft advies aan burgers en professionals en neemt meldingen in behandeling. Voor professionals in de zorg geldt de wettelijke Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Deze code beschrijft in 5 stappen hoe te handelen bij signalen van geweld. De vertrouwensarts kan worden ingeschakeld voor medisch onderzoek en advies. Professionals kunnen eerst advies vragen bij Veilig Thuis voordat zij tot een melding overgaan.

Nederland telt 26 regionale Veilig Thuis-organisaties die het hele land dekken. Zij werken 24 uur per dag, 7 dagen per week en zijn telefonisch bereikbaar via het landelijke nummer 0800-2000.

Huiselijk geweld en kindermishandeling herkennen

Als ambulante begeleider komt u bij mensen thuis en ziet u situaties die anderen niet zien. Het herkennen van signalen is de eerste stap naar bescherming.

Vormen van huiselijk geweld:

Huiselijk geweld is geweld gepleegd door iemand uit de huiselijke kring: partner, ex-partner, gezinslid of huisgenoot. Het omvat fysiek geweld zoals slaan, schoppen en verwurgen. Psychisch geweld door vernedering, dreiging, isolatie en controle. Seksueel geweld waaronder verkrachting en aanranding binnen de relatie. Financieel misbruik door geld afpakken, schulden maken op naam van de ander. Verwaarlozing door het onthouden van noodzakelijke zorg of medicatie.

Vormen van kindermishandeling:

Kindermishandeling betreft elke vorm van bedreigende of gewelddadige interactie met een minderjarige. Dit omvat fysieke mishandeling, seksueel misbruik, emotionele mishandeling (uitschelden, vernederen, afwijzen), fysieke verwaarlozing (geen eten, geen medische zorg) en emotionele verwaarlozing (geen aandacht, geen warmte). Ook getuige zijn van huiselijk geweld tussen ouders is schadelijk voor kinderen.

Signalen bij cliënten:

Fysieke signalen kunnen zijn: onverklaarde verwondingen, blauwe plekken op ongebruikelijke plaatsen, brandwonden, ondervoeding. Gedragssignalen omvatten: angst voor bepaalde personen, teruggetrokken gedrag, plotselinge gedragsveranderingen, agressie. Omgevingssignalen: beschadigde spullen in huis, gespannen sfeer bij huisbezoek, een partner die altijd aanwezig is en het gesprek overneemt.

LET OP: RISICO
Cliënten met een licht verstandelijke beperking (LVB) of psychiatrische problematiek lopen verhoogd risico op slachtofferschap van geweld. Zij zijn extra kwetsbaar en minder goed in staat om zich te verweren of hulp te zoeken.

De Meldcode in 5 stappen

Professionals in de zorg zijn wettelijk verplicht te werken met de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Deze code beschrijft hoe te handelen bij vermoedens van geweld.

Stap 1: In kaart brengen van signalen

Wanneer u signalen waarneemt die kunnen wijzen op geweld, legt u deze vast. Noteer wat u ziet, hoort en ruikt. Wees feitelijk en objectief. Vermijd interpretaties; schrijf op wat u observeert, niet wat u denkt dat er gebeurt.

Stap 2: Overleg met collega en/of Veilig Thuis

Bespreek uw signalen met een collega of leidinggevende. Twee paar ogen zien meer dan één. Daarnaast kunt u anoniem advies vragen bij Veilig Thuis. Zij helpen u te beoordelen of de signalen duiden op geweld en wat een passende vervolgstap is.

Stap 3: Gesprek met de betrokkene(n)

Voer een gesprek met de cliënt en eventueel de vermoedelijke pleger over uw zorgen. Dit gesprek voert u alleen als het veilig is om te doen. Bij acuut gevaar of wanneer een gesprek het risico vergroot, slaat u deze stap over.

Stap 4: Wegen van het geweld en de hulp

Maak een afweging: is er sprake van acuut of structureel geweld? Wat is de ernst? Is de veiligheid van de cliënt (of het kind) in gevaar? Kan de eigen hulpverlening de situatie verbeteren of is ingrijpen van buitenaf nodig?

Stap 5: Beslissen over melding en hulp

Op basis van de afweging besluit u: zelf hulp bieden (eventueel met versterking), een melding doen bij Veilig Thuis, of beide. Bij acute onveiligheid is melden verplicht. Bij structureel geweld is melden sterk aan te raden wanneer de eigen hulpverlening onvoldoende is.

BELANGRIJK VOOR 2026
Sinds 2019 geldt het afwegingskaderbij stap 4 en 5. Dit kader bevat normen die bepalen wanneer melden bij Veilig Thuis in ieder geval moet. Het afwegingskader is beschikbaar per beroepsgroep en wordt in 2026 strenger gehandhaafd door de Inspectie.

Advies vragen: de eerste stap voor professionals

U hoeft niet direct te melden. Bij twijfel kunt u eerst advies vragen bij Veilig Thuis. Dit is anoniem en vrijblijvend.

Hoe vraagt u advies?

Bel het landelijke nummer 0800-2000 en geef aan dat u een professional bent die advies wil. U hoeft de naam van de cliënt niet te noemen. Beschrijf de situatie en de signalen. De medewerker van Veilig Thuis helpt u te beoordelen of de signalen passen bij geweld, welke stappen u kunt zetten, en of een melding op termijn nodig is.

Voordelen van advies vragen:

U hoeft niet alleen de afweging te maken. Een ervaren medewerker denkt met u mee. U krijgt bevestiging of nuancering van uw vermoedens. U leert voor volgende situaties hoe te handelen.

Advies versus melding:

Bij advies vragen blijft u zelf aan zet. Veilig Thuis neemt geen actie; zij adviseren u. Bij een melding draagt u de situatie over aan Veilig Thuis, die vervolgens onderzoek kan doen. Een adviesgesprek kan leiden tot de conclusie dat melding nodig is, maar dit is uw besluit.

De vertrouwensarts en het medisch onderzoek

Bij ernstige vermoedens van mishandeling kan een vertrouwensarts worden ingeschakeld. Dit is een arts die gespecialiseerd is in het herkennen van letsel door geweld.

Wanneer een vertrouwensarts inschakelen?

De vertrouwensarts wordt betrokken wanneer lichamelijk letsel is geconstateerd waarvan de oorzaak onduidelijk is, wanneer forensisch onderzoek nodig is om mishandeling te bewijzen, wanneer medische informatie nodig is voor de afweging of er sprake is van geweld, of wanneer de huisarts of spoedeisende hulp advies vraagt over mogelijke mishandeling.

Wat doet de vertrouwensarts?

De vertrouwensarts voert lichamelijk onderzoek uit en beoordeelt of het letsel past bij het verhaal dat erover wordt verteld. Zij kunnen röntgenfoto’s laten maken om oude breuken te vinden. Zij leggen bevindingen vast op een wijze die bruikbaar is in juridische procedures. Zij adviseren Veilig Thuis of andere instanties over de medische bevindingen.

Toegang tot de vertrouwensarts:

De vertrouwensarts is onderdeel van Veilig Thuis of werkt ermee samen. Na een melding bij Veilig Thuis kan de organisatie besluiten een vertrouwensarts in te schakelen. Ook artsen in ziekenhuizen kunnen direct contact opnemen met een vertrouwensarts voor overleg.

Lees meer over uw eigen meldplicht en rechten in Beroepscode en Geheimhouding.

De Overgang: Van 18- naar 18+ (Regels 2026)

De overgang naar volwassenheid heeft gevolgen voor hoe Veilig Thuis en de meldcode worden toegepast.

Kindermishandeling versus huiselijk geweld:

Tot 18 jaar valt geweld tegen het kind onder kindermishandeling. Vanaf 18 jaar spreekt men van huiselijk geweld. Het onderscheid is juridisch relevant: bij kindermishandeling geldt een versterkte meldplicht en kunnen maatregelen als ondertoezichtstelling of uithuisplaatsing worden ingezet. Bij volwassen slachtoffers zijn de mogelijkheden anders; dwangmaatregelen vereisen wilsonbekwaamheid of strafrechtelijke betrokkenheid.

Jongvolwassenen als kwetsbare groep:

Jongeren tussen 18 en 23 jaar bevinden zich in een kwetsbare fase. Zij zijn juridisch volwassen maar nog niet volledig zelfstandig. Bij jongeren met een LVB of psychiatrische problematiek is het risico op slachtofferschap hoog, terwijl de beschermingsmogelijkheden beperkter zijn dan bij minderjarigen.

Wat verandert er na 18?

De jongere moet zelf instemmen met hulpverlening; dwang is zonder rechterlijke machtiging niet mogelijk. Ouders hebben geen wettelijke rol meer; zij kunnen niet namens de jongere beslissen. Veilig Thuis kan onderzoek doen maar is afhankelijk van de medewerking van de jongere.

BELANGRIJK VOOR 2026
Bij vermoedens van geweld bij jongvolwassenen met een beperking is het verstandig om vroeg te meldenbij Veilig Thuis. De organisatie kan advies geven over hoe de jongere te beschermen binnen de wettelijke mogelijkheden.

Na de melding: wat doet Veilig Thuis?

Wanneer u een melding doet, neemt Veilig Thuis de regie over. Het proces dat volgt is gestandaardiseerd.

Stap 1: Veiligheidsbeoordeling

Direct na de melding beoordeelt Veilig Thuis of sprake is van acute onveiligheid. Zo ja, dan worden onmiddellijk maatregelen genomen: politie inschakelen, crisisopvang regelen, of een huisverbod adviseren.

Stap 2: Triage

De melding wordt beoordeeld op ernst en urgentie. Dit bepaalt of Veilig Thuis zelf onderzoek doet, de melding doorzet naar de gemeente voor hulpverlening, of de melding afsluit met advies aan de melder.

Stap 3: Onderzoek

Bij een onderzoek door Veilig Thuis worden gesprekken gevoerd met het slachtoffer, de vermoedelijke pleger, en andere betrokkenen zoals familieleden of hulpverleners. De vertrouwensarts kan worden ingeschakeld. Het onderzoek duurt maximaal 10 weken.

Stap 4: Afronding en overdracht

Na het onderzoek stelt Veilig Thuis vast of sprake is van geweld en welke hulp nodig is. De situatie wordt overgedragen aan de gemeente (voor hulpverlening), de Raad voor de Kinderbescherming (bij kindermishandeling met noodzaak tot maatregelen), of het Openbaar Ministerie (bij strafbare feiten).

Terugkoppeling aan de melder:

Als professional krijgt u terugkoppeling over wat er met uw melding is gedaan. Dit is beperkt vanwege privacy, maar u hoort of de melding is opgepakt en of hulp is ingezet.

Officiële bronnen:

Eenvoudige samenvatting

Veilig Thuis is de organisatie waar u terecht kunt bij vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling. Professionals moeten werken met de meldcode die uit 5 stappen bestaat: signalen vastleggen, overleggen, een gesprek voeren, afwegen en beslissen. U kunt altijd eerst anoniem advies vragen voordat u een melding doet.