PGB of Zorg in Natura in 2026: Welke Leveringsvorm Past bij U?
Complete vergelijking tussen PGB en Zorg in Natura in 2026. Lees over tarieven, de SVB, zorgovereenkomsten en wanneer welke keuze past bij uw situatie.
De keuze tussen PGB en Zorg in Natura
Wanneer u recht heeft op ambulante begeleiding onder de Wmo, Jeugdwet of Wlz, kunt u kiezen hoe deze zorg wordt geleverd. De twee hoofdvormen zijn Zorg in Natura (ZIN) en het Persoonsgebonden Budget (PGB). De PGB-tarieven 2026 bepalen hoeveel budget u ontvangt wanneer u kiest voor eigen regie. De SVB (Sociale Verzekeringsbank) beheert de uitbetaling van uw budget aan zorgverleners. Als budgethouder bent u verantwoordelijk voor de administratie en het aangaan van overeenkomsten. De contractering tussen gemeente en zorgaanbieders bepaalt welke organisaties ZIN mogen leveren. De zorgovereenkomst is het contract tussen u en uw zorgverlener bij een PGB.
Deze keuze heeft verstrekkende gevolgen voor hoe u uw zorg ontvangt, wie uw begeleider wordt, en hoeveel administratieve taken u zelf moet uitvoeren. Het is daarom essentieel om beide opties goed te begrijpen voordat u een beslissing neemt.
Zorg in Natura: hoe werkt gecontracteerde zorg?
Bij Zorg in Natura regelt de gemeente of het zorgkantoor de zorg voor u. De gemeente sluit contracten af met zorgaanbieders die voldoen aan kwaliteitseisen. U kiest een aanbieder uit dit gecontracteerde aanbod en ontvangt vervolgens de zorg zonder dat u zelf financiële afhandelingen hoeft te doen.
Het proces bij Zorg in Natura:
Na uw keukentafelgesprek ontvangt u een beschikking waarin staat op welke ondersteuning u recht heeft. De gemeente stuurt deze beschikking ook naar een of meerdere gecontracteerde zorgaanbieders, of u krijgt een lijst waaruit u kunt kiezen. De aanbieder neemt contact met u op voor een intakegesprek. Vervolgens start de begeleiding en factureert de aanbieder rechtstreeks aan de gemeente. U ontvangt maandelijks een factuur van het CAK voor de eigen bijdrage van €21,80.
Voordelen van Zorg in Natura:
Het belangrijkste voordeel is het ontbreken van administratieve lasten. U hoeft geen zorgovereenkomsten op te stellen, geen declaraties te controleren en geen verantwoording af te leggen aan de SVB. De zorgaanbieder regelt alles. Daarnaast is de kwaliteit geborgd doordat de gemeente eisen stelt aan gecontracteerde aanbieders op het gebied van deskundigheid, continuïteit en klachtafhandeling.
Nadelen van Zorg in Natura:
De keuzevrijheid is beperkt tot het gecontracteerde aanbod. Niet elke zorgaanbieder heeft een contract met uw gemeente. Dit betekent dat uw voorkeursbegeleider mogelijk niet beschikbaar is. Bovendien kan de gemeente bij aanbestedingen wisselen van aanbieders, waardoor uw begeleider kan veranderen zonder dat u daar invloed op heeft.
Het Persoonsgebonden Budget: zelf regie voeren
Het Persoonsgebonden Budget geeft u een geldbedrag waarmee u zelf zorg inkoopt. U bepaalt wie uw begeleider wordt, wanneer de zorg plaatsvindt en hoe de ondersteuning wordt vormgegeven. Dit biedt maximale eigen regie, maar brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee.
Voorwaarden voor een PGB in 2026:
Niet iedereen komt automatisch in aanmerking voor een PGB. De gemeente of het zorgkantoor toetst of u aan de voorwaarden voldoet. U moet kunnen motiveren waarom ZIN niet passend is voor uw situatie. U moet in staat zijn om het budget te beheren, of iemand hebben die dit namens u doet (een vertegenwoordiger). U moet een plan kunnen opstellen waarin u beschrijft welke zorg u gaat inkopen en hoe dit bijdraagt aan uw doelen.
Het budgetplan:
Voordat u een PGB krijgt toegekend, stelt u een budgetplan op. Hierin beschrijft u welke zorgverleners u wilt inschakelen, hoeveel uren begeleiding u nodig heeft, welke tarieven u afspreekt en hoe dit past binnen het toegekende budget. De gemeente beoordeelt dit plan voordat het PGB definitief wordt toegekend.
BELANGRIJK VOOR 2026
De eisen voor PGB-vaardigheid zijn in 2026 aangescherpt. Gemeenten toetsen actiever of u daadwerkelijk in staat bent het budget te beheren. Bij twijfel kan de gemeente een PGB weigeren en ZIN aanbieden als alternatief.
PGB-tarieven in 2026: wat krijgt u vergoed?
De hoogte van uw PGB wordt bepaald door de gemeente (Wmo/Jeugdwet) of het zorgkantoor (Wlz). Er zijn belangrijke verschillen tussen tarieven voor professionele zorg en informele zorg.
Tariefstructuur PGB Wmo 2026:
| Type zorgverlener | Maximaal uurtarief 2026 | Toelichting |
|---|---|---|
| Professionele aanbieder | Tot €84,99 per uur* | Wettelijk maximum (VWS); gemeenten mogen lager zitten |
| ZZP’er (zelfstandige) | €45 - €70 per uur* | Marktconform tarief (richtlijn) |
| Informele zorgverlener | €26,98 per uur | Landelijk vastgesteld tarief 2026 |
Exacte tarieven verschillen per gemeente. Vraag het actuele tarief op bij uw Wmo-loket.
Professioneel versus informeel tarief:
Het onderscheid tussen professionele en informele zorg is cruciaal voor uw budget. Professionele zorgverleners zijn geregistreerd in een kwaliteitsregister (SKJ, BIG) of werken vanuit een erkende zorgorganisatie. Zij ontvangen het hogere tarief. Informele zorgverleners zijn vaak familieleden, vrienden of bekenden zonder professionele achtergrond. Voor hen geldt het vaste informele tarief van €26,98 per uur in 2026.
Voorbeeld berekening:
Stel, u heeft recht op 5 uur begeleiding per week. Bij een professioneel tarief van €60 per uur ontvangt u een maandbudget van circa €1.300 (5 uur × €60 × 4,33 weken). Kiest u voor een informele zorgverlener, dan ontvangt u circa €584 per maand (5 uur × €26,98 × 4,33 weken). Het verschil is substantieel en beïnvloedt wie u kunt inhuren.
LET OP: RISICO
Het PGB-tarief is vaak lager dan het ZIN-tarief dat de gemeente betaalt aan gecontracteerde aanbieders. Dit betekent dat niet elke professionele aanbieder bereid is om tegen het PGB-tarief te werken. Controleer vooraf of uw gewenste begeleider akkoord gaat met het beschikbare tarief.
De SVB: uitbetaling en verantwoording
De Sociale Verzekeringsbank (SVB) beheert alle PGB-betalingen in Nederland. U ontvangt het budget niet op uw eigen rekening, maar de SVB betaalt rechtstreeks aan uw zorgverleners na goedkeuring van declaraties.
Het trekkingsrecht-systeem:
Sinds 2015 werkt het PGB via het trekkingsrecht. Dit betekent dat u een budget heeft waarvan de SVB betalingen uitvoert. U dient zorgovereenkomsten in bij de SVB. Uw zorgverlener declareert gewerkte uren. U keurt de declaratie goed in het SVB-portaal of via de app. De SVB betaalt de zorgverlener uit uw budget.
Uw verantwoordelijkheden als budgethouder:
Als budgethouder bent u verantwoordelijk voor het tijdig goedkeuren van declaraties. Doet u dit niet, dan kan uw zorgverlener niet worden betaald, wat de zorgrelatie kan schaden. U bent ook verantwoordelijk voor het bewaken van uw budget; wanneer het op is, stopt de betaling. Daarnaast moet u zorgen dat de ingediende uren daadwerkelijk zijn geleverd. Fraude wordt actief opgespoord en leidt tot terugvordering en mogelijk strafrechtelijke vervolging.
Het SVB-portaal en de app:
Via Mijn PGB op de website van de SVB of via de PGB-app kunt u uw budget inzien, declaraties goedkeuren en de status van betalingen volgen. In 2026 is de app verder verbeterd met notificaties wanneer actie van u wordt verwacht.
Lees meer over beschikkingen in Beschikkingen en Indicaties Lezen.
De zorgovereenkomst: juridische basis van uw PGB
Voordat de SVB kan uitbetalen aan uw zorgverlener, moet er een goedgekeurde zorgovereenkomst zijn. Dit is een contract tussen u (de budgethouder) en de zorgverlener waarin de afspraken over de zorg zijn vastgelegd.
Verplichte onderdelen van de zorgovereenkomst:
De overeenkomst moet bevatten: de persoonsgegevens van budgethouder en zorgverlener, de aard van de te leveren zorg (bijvoorbeeld individuele begeleiding), het afgesproken uurtarief, het aantal uren per week of maand, de ingangsdatum en eventuele einddatum, en de wijze van declareren. Voor informele zorgverleners gelden aanvullende vragen over de relatie tot de budgethouder.
Goedkeuring door de SVB:
Na het indienen van de zorgovereenkomst controleert de SVB of alle gegevens compleet zijn en of het tarief binnen de gestelde maxima valt. Bij professionele zorgverleners wordt gecontroleerd op inschrijving in het Handelsregister (KvK). De goedkeuring duurt gemiddeld 5-10 werkdagen. Pas na goedkeuring kunnen declaraties worden ingediend.
Wijzigingen en beëindiging:
Wanneer afspraken veranderen (bijvoorbeeld meer uren of een ander tarief), moet u een wijziging doorgeven aan de SVB. Bij beëindiging van de zorgrelatie stopt u de overeenkomst in het portaal. Openstaande declaraties kunnen nog worden afgehandeld.
De Overgang: Van 18- naar 18+ (Regels 2026)
De overgang naar volwassenheid heeft grote gevolgen voor PGB-houders. Tot de 18e verjaardag zijn de ouders of voogd de formele budgethouder. Vanaf 18 jaar wordt de jongere zelf budgethouder, met alle verantwoordelijkheden die daarbij horen.
Wat verandert er concreet?
Het budgethouderschap verschuift. De jongere moet zelf declaraties goedkeuren, zorgovereenkomsten tekenen en het budget bewaken. Dit vereist vaardigheden die niet iedereen op 18-jarige leeftijd bezit, zeker niet bij jongeren met een licht verstandelijke beperking of psychiatrische problematiek.
De zorgovereenkomsten moeten worden vernieuwd. Bestaande overeenkomsten staan op naam van de ouders en zijn na de 18e verjaardag niet meer geldig. Nieuwe overeenkomsten moeten worden opgesteld met de jongere als budgethouder.
Het tarief kan veranderen. Bij overgang van Jeugdwet naar Wmo hanteren gemeenten soms andere PGB-tarieven. Dit kan betekenen dat uw budget daalt terwijl de zorgvraag gelijk blijft.
Vertegenwoordiging bij onvoldoende PGB-vaardigheid:
Wanneer de jongere niet in staat is het budget zelfstandig te beheren, kan een wettelijk vertegenwoordiger worden aangesteld. Dit kan een mentor zijn (voor persoonlijke beslissingen), een bewindvoerder (voor financiële zaken) of een curator (voor beide). Lees hierover meer in Bewindvoering en Schulden in de Zorg.
BELANGRIJK VOOR 2026
Start minimaal 6 maanden voor de 18e verjaardag met het voorbereiden van de PGB-overgang. Vraag bij de SVB aan hoe het budgethouderschap kan worden overgedragen en bespreek met de gemeente of het PGB-tarief verandert.
Wanneer kiest u voor PGB en wanneer voor ZIN?
De keuze tussen PGB en Zorg in Natura hangt af van uw persoonlijke situatie, vaardigheden en voorkeuren. Hieronder een beslisschema:
| Situatie | Aanbevolen keuze | Toelichting |
|---|---|---|
| U wilt een specifieke begeleider die geen contract heeft | PGB | Enige manier om niet-gecontracteerde zorg te ontvangen |
| U heeft moeite met administratie en planning | ZIN | Aanbieder regelt alles voor u |
| U wilt familielid of vriend als begeleider inzetten | PGB | Alleen mogelijk met PGB (informeel tarief) |
| U wilt maximale eigen regie over uw zorg | PGB | U bepaalt wie, wanneer en hoe |
| U heeft wisselende zorgverleners nodig | PGB | Flexibiliteit in inhuur |
| U wilt zekerheid over continuïteit | ZIN | Aanbieder garandeert vervanging bij ziekte |
De hybride optie:
In sommige situaties kunt u ZIN en PGB combineren. Bijvoorbeeld: individuele begeleiding via PGB (eigen gekozen begeleider) en dagbesteding via ZIN (gecontracteerde aanbieder). Bespreek deze mogelijkheid met uw gemeente.
Officiële bronnen:
Eenvoudige samenvatting
Bij Zorg in Natura regelt de gemeente uw zorg via een gecontracteerde aanbieder; u heeft weinig administratie maar ook minder keuzevrijheid. Bij een PGB ontvangt u een budget om zelf zorg in te kopen via de SVB; u heeft maximale regie maar ook administratieve verplichtingen. De keuze hangt af van of u zelf wilt bepalen wie uw begeleider is en of u de bijbehorende administratie aankunt.